වැලිතලාවෙන් වැසීගිය මහා බොදු ශිෂ්ටාචාර: අතීත උරුමය සහ වර්තමාන යථාර්ථය
අද ලෝකයේ දැඩි ආගමික නීති සහ අන්තවාදී අරගල පවතින බොහෝ රටවල්, මීට වසර දහසකට පෙර සාමය අගයන බෞද්ධ ධර්මයේ කේන්ද්රස්ථාන බව ඔබ දන්නවාද? ඉතිහාසයේ රෝදය කැරකෙන විට මහා අධිරාජ්යයන් බිඳ වැටී, සංස්කෘතීන් උඩු යටිකුරු වූ ආකාරය විමසා බලමු.
ඇෆ්ගනිස්ථානය (ගන්ධාර දේශය)
අතීතය (ක්රි.ව. 1 – 7 සියවස):
මෙය අතීත “ගන්ධාර” රාජධානියේ හදවතයි. ලොව විශාලතම හිටි බුදු පිළිම වූ “බාමියන් ප්රතිමා” පිහිටියේ මෙහිය. ග්රීක සහ බෞද්ධ කලා ශිල්ප මුසු වූ අති දියුණු සංස්කෘතියක් තිබුණි.
වෙනස්වීම සහ වර්තමානය:
ක්රි.ව. 7 වන සියවසේදී අරාබි ආක්රමණ ආරම්භ විය. 2001 දී තලෙයිබාන්වරුන් විසින් බාමියන් බුදු පිළිම විනාශ කිරීමත් සමඟ ඔවුන් තමන්ගේම ඉතිහාසය මැකුවේය. අද එය කාන්තා අයිතිවාසිකම් සහ අධ්යාපනය දැඩි ලෙස සීමා වූ, අන්තවාදය රජ කරන රටකි.
පකිස්ථානය (තක්සලාව)
අතීතය (ක්රි.පූ. 2 – ක්රි.ව. 10 සියවස):
ලෝකයේ පළමු විශ්වවිද්යාලයක් ලෙස සැලකෙන “තක්සලාව” (Taxila) පිහිටියේ වත්මන් පකිස්ථානයේය. ධර්මාශෝක රජුගේ ධර්ම ප්රචාරයේ ප්රධාන මධ්යස්ථානය වූයේ මෙයයි.
වෙනස්වීම සහ වර්තමානය:
හූනියන්ගේ සහ පසුව ගස්නාවිද් ආක්රමණ නිසා බෞද්ධ ආරාම විනාශ විය. අද පකිස්ථානය ඉස්ලාමීය ජනරජයක් වන අතර ආගමික අන්තවාදය නිසා දැඩි අර්බුදයකට ලක්ව ඇත.
මාලදිවයින (දිවෙහි රාජ්ජේ)
අතීතය (ක්රි.පූ. 3 – ක්රි.ව. 1153):
වසර 1400කට අධික කාලයක් මාලදිවයින බෞද්ධ රාජධානියක් ලෙස පැවතුනි. “හවිට්ටා” වැනි ස්තූප ඊට සාක්ෂි දරයි.
වෙනස්වීම සහ වර්තමානය:
ක්රි.ව. 1153 දී රජු ඉස්ලාම් ආගම වැළඳ ගැනීමත් සමඟ රටම පරිවර්තනය විය. අද වන විට මාලදිවයින 100% මුස්ලිම් රටක් වන අතර පුරවැසියන්ට වෙනත් ආගමක් ඇදහීම නීතියෙන් තහනම්ය.
ඉන්දුනීසියාව (ශ්රී විජය අධිරාජ්යය)
අතීතය (ක්රි.ව. 7 – 14 සියවස):
ලොව විශාලතම බෞද්ධ සිද්ධස්ථානය වන “බොරොබුදූර්” නිර්මාණය කළේ ඉන්දුනීසියාවේ ශෛලේන්ද්ර රාජවංශයයි.
වෙනස්වීම සහ වර්තමානය:
වෙළඳාම හරහා (Trade) ඉස්ලාම් ආගම පැමිණීමෙන් රටේ බහුතරය මුස්ලිම් විය. අද ලොව වැඩිම මුස්ලිම් ජනගහනය සිටින්නේ මෙහිය. නමුත් ඔවුන් සංචාරක කර්මාන්තය සඳහා හෝ අතීත බෞද්ධ උරුමය ආරක්ෂා කරයි.
බංග්ලාදේශය
අතීතය (ක්රි.ව. 8 – 12 සියවස):
පාල රාජවංශය යටතේ බංග්ලාදේශය බුදු දහමේ අවසන් බලකොටුව විය.
වෙනස්වීම සහ වර්තමානය:
ක්රි.ව. 1204 දී ආක්රමණිකයන් විසින් නාලන්දා විශ්වවිද්යාලය ඇතුළු විහාරාරාම ගිනිබත් කර විනාශ කළේය. අද වන විට එය දේශපාලනික සහ ආගමික ගැටුම් බහුල රටකි.
නිගමනය:
ඉතිහාසය දෙස බලන විට පෙනී යන්නේ, බුදු දහම පැවති යුගයන්හිදී මෙම රටවල් අධ්යාපනය සහ කලාව අතින් ලෝකයේ ඉහළම තැනක සිටි බවයි. ආක්රමණ සහ අන්තවාදය නිසා එම ශ්රී විභූතිය අහිමි වී, බොහෝ රටවල් අද වන විට අස්ථාවර වී ඇති බව ඉතිහාසය සාක්ෂි දරයි.
22 Viewers
