කැලණි බිතු සිතුවම්වල ජීවමාන වූ අමරණීය ශිල්පියා – “වලිමුනි සෝලියස් මැන්දිස්”.
ඓතිහාසික කැලණිය රාජමහා විහාරය තුළ අදත් අපට මුණගැසෙන්නේ සරල සිතුවම් නොවේ.
ඒවා ජීවමාන වූ ඉතිහාසයකි. ඒවා සිතුවම් නොව කාලය හරහා කතා කරන කථාය.
ඒ කලා මහා සෘජුත්වයට ජීවය දුන් නාමය නම් – වලිමුනි සෝලියස් මැන්දිස් මහා කලා ඇදුරුතුමාය.
1896 ජුනි 17 වනදා මෙලොවට උපන් සෝලියස් මැන්දිස්, සරල පවුලක උපන් දරුවෙකි. ඩබ්. සිරිනෝරිස් මැන්දිස් සහ කරෝලින් හාමි යන දෙමාපියන්ගේ පුත්රයෙකු වූ ඔහුට සහෝදර සහෝදරියන් අට දෙනෙකු සිටියහ.
උසස් අධ්යාපනික සුදුසුකම් නොතිබුණද, ලෝකය හඳුනාගත් කලාකරුවෙකු වීමට ඔහුට හැකි වූයේ ඔහුගේ අසීමිත කැපවීම සහ ස්වභාවික ප්රතිභාව නිසාය.
කුඩා වියේ සිටම පන්සලට, ස්වභාවයට, සහ චිත්රයට ඇලුම් කළ සෝලියස්, ගුරුකුල අධ්යාපනයෙන් පමණක් නොව, තමන්ම හදුනාගත් ලෝකයෙන්ද ඉගෙන ගත්තෙකි. මාවිල කුසුමාරාමයේ සහ අනෙකුත් විහාරවල බිතු සිතුවම් අතර ඔහුගේ මුල් පියවර දැක්වෙයි. ඒවායේ සරල රේඛා තුළින් පවා ඔහුගේ අනාගත විශිෂ්ටත්වය දැකිය හැකි විය.
ඒ කුඩා සිත්තරා, කාලයත් සමඟ විහාර බිතු මත ඉතිහාසය ලියන කලාකරුවෙකු බවට පත්විය.
1910 දශකයේ සිට ඔහු මාරවිල, රණස්ගල්ල, ගිරිඋල්ල, පොළොන්නරුව ඇතුළු විහාර රැසක සිතුවම් නිර්මාණය කරමින් තම අනන්ය ශෛලිය ගොඩනැගීය.
කැලණිය – කලාකාරයාගේ අමරණීය කෘතිය
සෝලියස් මැන්දිස්ගේ ජීවිතයේ විශාලම හැරවුම් ලක්ෂ්යය වූයේ කැලණි විහාරයයි.
විදේශ ආක්රමණයන් හේතුවෙන් විනාශයට පත්ව තිබූ මෙම පූජා භූමිය නැවත ජීවමාන කිරීමට හෙලේනා විජයවර්ධන මහත්මිය උත්සාහ ගත් අවස්ථාවේ, මෙම කාර්යයට සුදුසුම කලාකරුවා ලෙස තෝරාගනු ලැබුවේ සෝලියස් මැන්දිස්ය.
1930 දී ආරම්භ වූ මෙම කාර්යය, 1948 දක්වා දිගු වූ අතිවිශාල කලා යාත්රාවක් විය.
ඔහු ඇඳි සිතුවම් සරල ආලේපන නොවීය…
ඒවා තුළින් බුදුන් වහන්සේගේ ලංකා ගමන, විජය කුමරුගේ පැමිණීම, මහින්දාගමනය, ශ්රී මහා බෝධිය වැඩමවීම, දළදාව ගෙන එන හේමමාලා කුමරියගේ කථාව වැනි අතිශය වැදගත් ඉතිහාස සිද්ධීන් ජීවමාන කර ඇත.
අද අපට ඒ සිදුවීම් මනසේ මැවෙන්නේද, බොහෝවිට ඔහුගේ සිතුවම් හරහාය.
ශිල්පය පමණක් නොව – විද්යාවත්, සෞන්දර්යයත් සෝලියස් මැන්දිස්ගේ විශේෂත්වය වූයේ ඔහුගේ කලා ශෛලියයි.
ඔහු භාවිතා කළේ කෘතිම වර්ණ නොව, ස්වභාවික ද්රව්යයන්ය.මකුළු මැටි, පස්, ශාක පත්ර, පොතු, බිත්තර සුදු මද, තැඹිලි වතුර.වර්ණ සරල වුවත්, ඒවා තුළ සන්සුන් බවක්, ආත්මීය ගැඹුරක් තිබුණි.
ඔහුගේ සිතුවම් දෙස බැලූ විට සිතට ලැබෙන්නේ නිශ්ශබ්ද සාමයක්ය.රේඛා, වර්ණ, සහ චරිත ගැඹුර – මේ සියල්ල ඔහුගේ අතේ විද්යාවක් විය.
ලෝකයම පිළිගත් ප්රතිභාව
ඉන්දියාවේ ප්රසිද්ධ කලාකරුවෙකු වූ නන්දලාල් බෝස් මහතා ද කැලණි විහාරයේ සිතුවම් දුටු විට පවසා ඇත්තේ –
“මෙය කිරීමට සුදුසුම පුද්ගලයා සෝලියස් මැන්දිස්” යන්නයි.
එය ඔහුගේ ප්රතිභාවට ලැබුණු ජාත්යන්තර පිළිගැනීමකි.
කලාකරුවෙකුට වඩා මනුෂ්යයෙකු
ඔහුගේ ජීවිතයේ අගය කලා නිර්මාණවලින් පමණක් නොවෙයි.
ඔහු අවිවාහකව ජීවත් වූ අතර, තම සම්පූර්ණ දේපළ අඳ, ගොළු, බිහිරි දරුවන් සඳහා පරිත්යාග කළේය. “සිවිරාජ” ලෙස නම් කළ එම ආයතනය ඔහුගේ කරුණාවට ජීවමාන සාක්ෂියකි.එය කලාකරුවෙකුගේ හදවත කොපමණ විශාල විය හැකිද යන්න කියාදෙන උදාහරණයකි.
අවසානයක් නොවන කලා ජීවිතයක්
1975 සැප්තැම්බර් 1 දින ඔහු අප අතරින් වියළී ගියද,
ඔහු මැවූ සිතුවම් අදටත් ජීවමානයි.
කැලණි විහාරයට පිවිසෙන සෑම කෙනෙකුම
බිතු සිතුවම් දෙස බලන විට,අපට නොදැනිම සෝලියස් මැන්දිස් නම් කලාකරුවාගේ හදවත තුළට අපි ඇතුල් වෙමු.
අවසන් වශයෙන්…
සෝලියස් මැන්දිස් කියන්නේ සිතුවම් ඇඳූ කලාකරුවෙකු නොවෙයි.
ඔහු කාලය ඇඳූ මිනිසෙකි.
ඉතිහාසය වර්ණ ගන්වූ ශිල්පියෙකි.
මනුෂ්යත්වයෙන් ලෝකය ජයගත් නිහතමානී මහත්මයෙකි.
6 Viewers
